Galeria Uffizi- duchowa uczta

Galeria Uffizi z widokiem na Palazzo Vecchio i kopułę katedry

Dziś zabieram was na krótką wizytę w Uffizi.

Florencja była głównym, choć niespodziewanym punktem włoskiej wyprawy.

Z Rzymu miałam jechać w zupełnie innym kierunku, ale plany pokrzyżował zimowy rozkład jazdy pociągów. I tak zamiast w Perugii i Asyżu wylądowałam w Arezzo i Florencji. A tu nie mogłam sobie odmówić kolejnej wizyty w Uffizi. Ostatnie lata odwiedzałam Galerię dell` Accademia, Bargello, Klasztor San Marco, liczne świątynie. Dawno nie byłam w tej najwspanialszej galerii malarstwa (i nie tylko malarstwa, korytarze pełne są rzeźby). Mnie przyzywają głównie obrazy renesansowych mistrzów. Pewnie niewielu mnie zrozumie, ten zachłanny pęd do oglądania wspaniałych obrazów. Pocieszam się, że zrozumiałby mnie Iwaszkiewicz, którego Podróże do Włoch czytam. Właściwie dawkuję sobie po troszeczkę. On, który ubolewał nad tym, iż dwie jego wizyty w Sienie były niepełne, bo nie udało mu się odwiedzić galerii malarstwa, co zubożyło wrażenia. On, który w Galerii Florenckiej zachwycał się wspaniałym dziedzictwem przyrównując znajdujące się tam dzieła do komunii, a wizytę do zjednoczenia z geniuszami – twórcami, których czucie i talent tu spotykamy. I zrozumiałoby kilku innych. I może na jakiś inny sposób (sobie wiadomy) rozumieją to ci, którzy stoją w długich kolejkach do kas muzealnych.

Opowiem krótko o tylko sześciu, które spośród dużej ilości obejrzanych obrazów wyróżniły się tym czymś, co sprawiło, że zatrzymałam się przy nich chwilę dłużej.

Hołd trzech króli Durera

Żeby pozostać jeszcze w temacie Hołdu Trzech Króli (o którym pisałam tu i tu) tym razem wizja Albrechta Durera. Zwróciłam na nią uwagę z powodu zupełnie odmiennego potraktowania tematu. U Gentile da Fabriano czy u Benozzo Gozzoli kłębiło się od ludzi, jakby całe miasteczko wyległo zobaczyć nowonarodzonego. Może bardziej, niż dzieciątko zainteresowali ich pyszniący się bogactwem monarchowie. U Durera jest niemal pusto. Przed stajenką siedzi Matka Boska z dzieciątkiem, stoją trzej królowie i giermek, dalej stoi parę osób zajętych swoimi sprawami. Żadna nie zwraca uwagi na rozgrywającą się na pierwszym planie scenę. Królowie ubrani, jak na monarchów przystało bardzo dostojnie i bogato, ale nie jest to przepych jaki widzimy u Gentile, nie ma koron czy diademów. Na obrazie nie ma też zleceniodawcy. A w tym przypadku jest to Fryderyk III Mądry. Nie widzę jego rysów twarzy w twarzach monarchów, chyba nie wymagał od malarza tego rodzaju uwiecznienia. Przydomek zyskał dzięki roztropnej polityce, dyplomacji i trosce o rozwój kultury i nauki w swych dobrach.

Brak tłumów (na obrazie, choć i przed też pusto) sprawia, że obraz ma bardziej intymny charakter. Klęczący przed Jezuskiem najstarszy z mędrców wygląda jakby bawił się z dzieckiem, a nie uniżenie bił pokłony. Oczywiście znałam autoportret Durera, w wiedeńskim muzeum poznałam Portret młodej kobiety, ale jego obraz o treści religijnej miałam okazję oglądać po raz pierwszy.

Bitwa pod San Romano Ucello

Bitwa pod San Romano Paulo Uccello to jeden z niewielu obrazów batalistycznych, który mnie zainteresował. Nie przepadam za tego typu obrazami, wszelkie bitwy, raczej mnie nużą i przechodzę obojętnie. Ujmowanie bitwy, jako odświętnego widowiska, lekcji patriotyzmu kłóci się z moim pacyfistycznym nastawieniem. W tym obrazie coś sprawiło, że potraktowałam go inaczej. Być może niezgodnie z zamysłem malarza. Bitwa pod San Romano była bitwą pomiędzy Sieneńczykami a Florentyńczykami. Dowódcą Florentyńczyków był kondotier Niccolo da Tolentino. Skąd ja znam to nazwisko? Już wiem, to fresk jego pomnika konnego znajduje się we florenckiej katedrze. Pamiętam go doskonale, bo nie ma znowu tak wiele fresków w katedrze.

Uccello (co po włoski oznacza ptak) namalował cykl trzech obrazów przedstawiających bitwę pod San Romano (dwa pozostałe znajdują się w zacnych lokalizacjach NG Londyn oraz Luwr Paryż). Część w zbiorach Uffizi przedstawia decydujący moment bitwy. Dlaczego zwróciłam nań uwagę? Może dlatego, że moim zdaniem przedstawia nie tyle bohaterstwo walczących co okrucieństwo walki, odziera bitwę z elementów patetycznych. Nie widzę tu wyprężonych z wyciągniętymi do góry mieczami walczących, jest pobojowisko; poprzewracane konie, koń stojący dęba i drugi z wyrzuconymi do góry tylnymi nogami, rycerz bez głowy leżący na koniu, połamane piki, porzucone na ziemi elementy uzbrojenia. Nie ma krwi, nie ma wyprutych wnętrzności, ale widać że to nie zabawa w wojsko. Nie odświętne stroje, czy przepiękne chorągwie. Ale jest też nowatorstwo przedstawienia tematu, coś z surrealizmu XX wiecznych obrazów. I te monochromatyczne ziemiste kolory bardzo mi tu pasują.

Specjalnie dla Wkraja, choć dużo lepsze zdjęcia znajdzie w internecie; Madonna ze szczygłem Rafaela i Wenus z Urbino Tycjana

Madonna ze szczygłem Rafael

Madonna ze szczygłem czyli Matka Boska z dzieciątkiem i Św. Janem Rafaela jest pięknym obrazem, choć nie należy do moich ulubionych dzieł Rafaela. Każdy interesujący się sztuką ma swoje typy, koleżanka, z którą byłam w Dreźnie najbardziej lubi Madonnę sykstyńską, moja ciotka Wanda Szkołę Ateńską a ja Złożenie do grobu (obraz tak piękny, że wykradziony z kaplicy do której był przeznaczony przez ludzi papieża Pawła V). Madonna ze szczygłem była prezentem ślubnym dla przyjaciela artysty. Matka z czułością patrzy na małego Jana Chrzciciela, który pokazuje Jezusowi szczygła (symbol męczeństwa). Kobieta jest wcieleniem pobożności i oddania (napisałabym nawet poddania się woli Bożej- niech mi się stanie podług woli twojej). Jest w tym obrazie delikatność i urok. Z obrazem wiąże się tragiczna historia, otóż kilkadziesiąt lat po namalowaniu uległ on poważnemu zniszczeniu podczas zawalenia się domu, w którym się znajdował. Syn obdarowanego wydobył zniszczone fragmenty obrazu i dał je do sklejenia. W albumie Wielkie muzea wydanym przez Rzeczpospolitą zauważyłam delikatne ślady klejenia. Na zdjęciu z Uffizi ich nie dostrzegam, być może ostatnia renowacja (przeprowadzona w latach 1998-2008) była na tyle dobra, że zlikwidowała ślady ingerencji w obraz. Jakże mozolna jest praca konserwatorów sztuki, skoro renowacja obrazu trwała dziesięć lat. A zdarzają się zniszczenia, których skutki usuwane są kilkadziesiąt lat (jak te spowodowane przez powódź z 1966 r., w czasie której wysoka fala wraz z błotem i ropą naftową pokryła wiele dzieł sztuki ze zbiorów Uffizi, świątyń i bibliotek. Siła żywiołu była tak ogromna, że wyrwała złote drzwi do Raju z Baptysterium.

I taka myśl mnie naszła, że o ile madonny na obrazach renesansowych twórców mają piękne lub przynajmniej szlachetne oblicza, o tyle dzieciaczki są … delikatnie mówiąc mało urodziwe. Mówi się, że to w sztuce średniowiecznej dzieci mają brzydkie twarze starych mężczyzn, ale i na renesansowych obrazach dziecięce buzie trudno nazwać uroczymi. A może tylko ja tak to widzę.

Wenus z Urbino Tycjan

Wenus z Urbino Tycjana Ze wszystkich oglądanych dotąd obrazów Tycjana moje serce skradła Assunta w kościele Santa Maria Gloriosa dei Frari w Wenecji (pisałam o nim tutaj). Ale najbardziej znanym z jego obrazów jest Wenus z Urbino. Obraz nagiej kobiety tak spodobał się Guidobaldo della Rovere, że długo prosił matkę o pożyczkę, a kiedy ta odmówiła obiecał sam zdobyć pieniądze, aby tylko malarz nie sprzedał go komu innemu. Rodzina della Rovere była znaną we Włoszech arystokratyczną rodziną panującą w księstwie Urbino (wywodziło się z niej wielu dostojników kościelnych i dwaj papieże Sykstus IV czy Juliusz II). Guidobaldo zdobył pieniądze i obraz stał się jego własnością. Stąd nazwa obrazu przypisująca pochodzenie Wenus z Urbino.

Modelka prawdopodobnie była kobietą lekkich obyczajów (na początku XVI wieku żadna inna raczej by się nie odważyła pozować do aktu). Kobieta śmiało patrzy na widza, co prawda zakrywa ręką swe wdzięki, ale tak jakby od niechcenia. Spogląda też lekko znudzona, ale nie speszona. Jej spojrzenie jest wyzywające. Znajdujący się nieco dalej biały pies to symbol wierności małżeńskiej, a zatem miałażby to być pod postacią Wenus Penelopa czekająca na małżonka? Podkreślałby to też stojący na oknie krzew mirtu (symbol wiecznego oddania) oraz trzymane w dłoni różyczki (także symbol wiernej miłości).

Mitologiczny temat wykorzystał malarz, jako pretekst do ukazania śmiałej (jak na owe czasy) sceny erotycznej. Kobieta ubrana tylko w biżuterię kusi widza. A tak naprawdę z mitologii pozostała jedynie nazwa, bo kobieta nie ma boskich atrybutów, znajduje się we wnętrzu ówczesnego pałacu, z dwoma służącymi wyjmującymi ze skrzyni stój dla swej pani. Wenus z Urbino była inspiracją dla Olimpii Maneta.

Zwiastowanie Lorenzo di Credi

Zwiastowanie Lorenzo di Credi

Lorenzo di Credi nie jest tak dobrze znany, jak inni malarze doby renesansu, a był on uczniem Verocchia (podobno ulubionym), uczęszczał do jego warsztatu wraz z Peruginem (nauczyciel Rafaela) i Leonardem da Vici. We trójkę byli i kompanami i rywalami jednocześnie.

Pewnie widziałam parę jego obrazów, ale żaden z nich tak mnie nie zauroczył, jak to Zwiastowanie. Słodycz twarzyczki Marii jest dla mnie zniewalająca. Oderwana od lektury panienka odpowiada na pozdrowienie Anioła. Anioł jest taki bardzo ziemski, pucołowaty i zaokrąglony w przeciwieństwie do wiotkiej, eterycznej dziewczyny. Jakby oderwany od zabawy, albo od spożywania boskiego nektaru. Maria w cudownej błękitnej sukni sprawia wrażenie, jakby już chciała wrócić do lektury mówiąc a ty mój anielski chłopcze wracaj na niebiańskie pastwiska. Anioł i dziewczyna znajdują się z daleko od siebie, jakby centrum opowieści stanowił odległy pejzaż liryczny. Zachwyca mnie też dekoracja architektoniczna w postaci predelli pod ołtarzem z monochromatycznym przedstawieniem scen, których bohaterami są Adam i Ewa. Są tam stworzenia Ewy z żebra Adama, grzech pierworodny oraz wygnanie z raju - taka krótka księga Genezis, z Ewą w roli głównej. Ewą, której nowym wcieleniem ma być Maria, jedna ludzkość zgubiła, druga ją wybawi. A wszyscy niczym hipisi z pięknymi długimi włosami (od Stwórcy po Adama).

w powiększeniu

Trzy archanioły z Tobiaszem Francesco Botticini

O ile o di Credim słyszałam/ czytałam, o tyle Botticini to całkiem mi obce nazwisko. A okazuje się on kolejnym z uczniów Verrocchia. Założył własny warsztat i zyskał sporą popularność we Florencji, do czasu, aż na scenę weszli Lippi (Filipino) i Botticelli.

Trzy archanioły z Tobiaszem Botticini

Wspominałam już kiedyś o kolejnej z moich słabość do przedstawień Archanioła Rafaela z Tobiaszem. Od czasu, kiedy przeczytałam książkę Anioł panny Garnet, w której przedstawiona została apokryficzna historia archanioła i Tobiasza, który wraz z wiernym psem w anielskim towarzystwie podróżuje, aby znaleźć lekarstwo na ślepotę ojca, a tym lekarstwem okaże się olej z rybich wnętrzności. Od tego czasu kolekcjonuję wszelkie obrazy przedstawiające tę podróż. Łatwo je rozpoznać, bo zawsze chłopcu towarzyszy wierny pies a w ręku niesie ogromną rybę. Jednak najczęściej Tobiaszowi towarzyszy jeden archanioł. Tutaj mamy aż trzech; Michał (ten w zbroi), Gabriel (z lilią) i Rafał (z naczynkiem zawierającym olej do namaszczenia). Oczywiście moją uwagę zwrócił temat, ale też wzrok przyciągnęła liliowa szata archanioła Rafała. Być może nie trafiłam wcześniej albo przeoczyłam ten barwnik na obrazach renesansowych, bo wydał mi się on tutaj niespotykany, albo rzadko spotykany (może niemodny). I Gabriel i Rafał mają cechy androginiczne. Bardzo też spodobały mi się botki Tobiasza, choć na długą podróż zapewne mało wygodne z uwagi na cienką podeszwę. Obraz był przeznaczony do ołtarza głównego kościoła Santo Spirito.

detal z rybą i botkami Tobiasza

Inne obrazy z Uffizi, o których pisałam:

Portret Juliusza II Rafaela,

Lorenzo Medici Vasariego,

Narodziny Wenus Botticelli,

Madonna Magnificat Botticelli

Zwiastowanie Simone Martini i Lippo Memmi

Może były jeszcze inne, ale ich już nie pamiętam.

Mam fioła na punkcie justowania tekstu oraz ujednolicania czcionki i wielkości liter, niestety tym razem muszę się poddać, poprawiałam kilkanaście razy i co wejdę ponownie czcionka i wielkość liter żyją swoim życiem. 

O filmie Za drzwiami Galerii Uffizi pisałam tu

Poniekąd o Uffizi pisałam też tu